مقایسه تأثیر آموزش مهارت های زندگی و تاب آوری بر توانایی حل مسئله و مدیریت استرس نوجوانان

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های زندگی و تاب‌آوری بر توانایی حل مسئله و مدیریت استرس نوجوانان انجام شد. روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم شهر کرمان در سال تحصیلی 1403-1404 و نمونه پژوهش 45 نفر بود که به‌صورت در دسترس انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل (هر گروه 15 نفر) گمارده شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه حل مسئله هپنر و پترسون (1982) و پرسشنامه راهکارهای مدیریت استرس کوبین و همکاران (1990) بود. گروه آزمایش اول طی 12 جلسه 90 دقیقه‌ای مهارت‌های زندگی و گروه آزمایش دوم طی 10 جلسه 75 دقیقه‌ای آموزش تاب‌آوری (برون و همکاران، 1402) را دریافت کردند، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شد. نتایج نشان داد آموزش مهارت‌های زندگی و تاب‌آوری تأثیر معنادار و بسیار قوی بر افزایش مهارت حل مسئله (F = 10673.95, p < 0.001, η² = 0.998) و مدیریت استرس (F = 14196.89, p < 0.001, η² = 0.998) نوجوانان دارد. نتایج مقایسه‌های زوجی نشان داد که هر دو مداخله (تاب‌آوری و مهارت زندگی) نسبت به کنترل بهبود چشمگیری داشتند، اما اثر مهارت زندگی (17.5) کمی بیشتر از تاب‌آوری (15.4) بوده، اما باز هم تفاوتشان با یکدیگر معنادار نیست. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که آموزش مهارت‌های زندگی و تاب‌آوری به‌طور مؤثر توانایی حل مسئله و مدیریت استرس نوجوانان را بهبود می‌بخشد. هر دو مداخله، نسبت به گروه کنترل، اثرات چشمگیری داشتند و این نشان می‌دهد که تقویت مهارت‌های روان‌شناختی و منابع فردی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت روانی نوجوانان ایفا کند. با توجه به اینکه اثر آموزش مهارت‌های زندگی کمی بیشتر از تاب‌آوری بود، استفاده ترکیبی یا هماهنگ این دو رویکرد می‌تواند به عنوان راهبردی مؤثر در برنامه‌های مداخله‌ای مدارس برای توانمندسازی نوجوانان پیشنهاد شود