مقایسه تأثیر درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (C-MBCT) با شفقت بر خود بر کاهش افسردگی در کودکان

چکیده

مقدمه و هدف: افسردگی در کودکان یکی از شایع‌ترین اختلالات روان‌شناختی است که می‌تواند عملکرد هیجانی، اجتماعی و تحصیلی آنان را تحت تأثیر قرار دهد و در صورت عدم درمان، پیامدهای منفی بلندمدتی ایجاد کند. هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و برنامه شفقت بر خود بر کاهش افسردگی در کودکان مبتلا به علائم افسردگی بود.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کودکان دختر 7 تا 12 سال شهر تهران در سال تحصیلی 1403-1404 بود که از میان آنان 45 نفر به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، شفقت بر خود و کنترل (هر گروه 15 نفر) جایگزین شدند. ابزار گردآوری داده‌ها سیاهه افسردگی کودکان کواکس و بک بود و داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و شفقت بر خود باعث کاهش معنادار افسردگی در کودکان شدند (0.001>P)، در حالی که در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. میانگین نمرات افسردگی در گروه ذهن‌آگاهی از 18.27 در پیش‌آزمون به 12.07 در پس‌آزمون و 11.93 در پیگیری کاهش یافت و در گروه شفقت بر خود نیز از 18.47 به 11.47 و سپس 11.07 رسید. همچنین تفاوت معناداری بین دو گروه درمانی مشاهده نشد (0.652=P) که نشان‌دهنده اثربخشی مشابه هر دو مداخله بود.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که هر دو رویکرد درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی و شفقت بر خود می‌توانند به عنوان مداخلات مؤثر و پایدار برای کاهش افسردگی کودکان مورد استفاده قرار گیرند. با توجه به عدم تفاوت معنادار میان دو روش، انتخاب هر یک از این مداخلات می‌تواند بر اساس شرایط کودک، ترجیح درمانگر و امکانات درمانی صورت گیرد.