واکاوی عوامل روان‌شناختی میل به مهاجرت دانشجویان ایرانی: مطالعه‌ای کیفی مبتنی بر تحلیل مضمون

چکیده

مقدمه و هدف: هدف این پژوهش شناسایی و تبیین عوامل روان‌شناختی مؤثر بر میل به مهاجرت در میان دانشجویان ایرانی در چارچوب روان‌شناسی اجتماعی بود.

روش‌شناسی: این مطالعه با رویکرد کیفی و استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۱ دانشجو که به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند گردآوری شد و نمونه‌گیری تا اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها در سه مرحله شامل استخراج مضامین پایه، تشکیل مضامین سازمان‌دهنده و ادغام در مضامین فراگیر انجام شد. برای اطمینان از اعتبار یافته‌ها، از پایایی بازآزمون، توافق بین‌کدگذاران و ارزیابی خبرگان با استفاده از شاخص روایی محتوای لاوشه بهره گرفته شد.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به شناسایی ده مضمون فراگیر شامل نارضایتی و نابرابری اجتماعی، ناامیدی و بی‌آیندگی، ادراک منفی نسبت به خود و جامعه، ناامنی روانی، عدم تعهد اجتماعی، فشار اجتماعی، تمایل به بهبود کیفیت زندگی، عدم تعلق‌پذیری، معنایابی و خودشناسی، و هویت‌جویی منجر شد. این مضامین نشان دادند که میل به مهاجرت بیشتر از آنکه ناشی از عوامل صرفاً اقتصادی باشد، ریشه در تجربه‌های هیجانی، ادراکی و هویتی دارد.

نتیجه‌گیری: میل به مهاجرت دانشجویان بازتاب یک فرایند روان‌شناختی چندلایه و پیچیده است که در بستر گسست اجتماعی، ادراک بی‌ثباتی و تلاش برای دستیابی به معنا، کرامت و خودتحقق‌بخشی شکل می‌گیرد. شناخت این ابعاد می‌تواند مبنایی برای طراحی مداخلات سیاستی، آموزشی و فرهنگی با هدف تقویت حس تعلق و کاهش گرایش به مهاجرت فراهم سازد.