اثربخشی و مقایسه درمان فراتشخیصی و درمان شناختی-رفتاری بر ذهن‌آگاهی در زنان باردار

چکیده

مقدمه و هدف: دوران بارداری با تغییرات گسترده جسمانی، هیجانی و شناختی همراه است و زنان باردار در معرض مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و استرس روان‌شناختی قرار دارند که می‌تواند سلامت مادر و جنین را تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درمان فراتشخیصی و درمان شناختی-رفتاری بر ذهن‌آگاهی زنان باردار انجام شد تا مشخص شود آیا بین این دو رویکرد درمانی در بهبود ذهن‌آگاهی تفاوت معناداری وجود دارد یا خیر.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نوع آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل زنان باردار مراجعه‌کننده به سرای محله منطقه 14 تهران در بازه زمانی اسفند 1403 تا اردیبهشت 1404 بود. تعداد 45 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه درمان فراتشخیصی، درمان شناختی-رفتاری و کنترل (هر گروه 15 نفر) جایگزین شدند. دو گروه آزمایش طی 12 جلسه 90 دقیقه‌ای هفتگی تحت مداخله قرار گرفتند و گروه کنترل در فهرست انتظار باقی ماند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه پنج‌وجهی ذهن‌آگاهی بائر و همکاران (2006) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر، آزمون شاپیرو-ویلک، آزمون لوین و آزمون بونفرونی در نرم‌افزار SPSS-27 تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نشان داد اثر زمان بر ذهن‌آگاهی معنادار بود (001/0>p؛ 91/190=F) و تعامل زمان و گروه نیز معنادار گزارش شد (001/0>p؛ 16/34=F). یافته‌ها نشان داد هر دو مداخله درمان فراتشخیصی و درمان شناختی-رفتاری موجب افزایش معنادار ذهن‌آگاهی در مرحله پس‌آزمون و پیگیری نسبت به گروه کنترل شدند (05/0>p). نتایج آزمون بونفرونی نشان داد تفاوت میانگین ذهن‌آگاهی بین دو گروه درمانی معنادار نبود (05/0<p)، اما هر دو گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل در مراحل پس‌آزمون و پیگیری بهبود قابل توجهی داشتند. همچنین پایداری اثرات درمان در مرحله پیگیری حفظ شد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد هر دو رویکرد درمان فراتشخیصی و درمان شناختی-رفتاری در افزایش ذهن‌آگاهی زنان باردار اثربخش و پایدار هستند، اما هیچ‌یک نسبت به دیگری برتری معناداری ندارد. بر این اساس، هر دو رویکرد می‌توانند به عنوان مداخلات روان‌شناختی مؤثر برای ارتقای سلامت روان و کاهش مشکلات هیجانی زنان باردار مورد استفاده قرار گیرند.