اثربخشی طرحواره‌درمانی بر حساسیت به طرد و تحمل پریشانی در سالمندان

چکیده

مقدمه و هدف: سالمندان به دلیل تغییرات جسمانی، هیجانی و اجتماعی، در معرض مشکلات روان‌شناختی متعددی از جمله حساسیت به طرد و کاهش تحمل پریشانی قرار دارند که می‌تواند کیفیت زندگی و روابط بین‌فردی آنان را تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی طرحواره‌درمانی بر حساسیت به طرد و تحمل پریشانی در سالمندان انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل سالمندان ساکن مراکز سالمندان شهر رشت در سال ۱۴۰۴ بود. تعداد ۳۰ نفر از سالمندان واجد شرایط به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۱۵ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه ۹۰ دقیقه‌ای تحت مداخله طرحواره‌درمانی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه حساسیت به طرد اجتماعی بایس و پارکر و مقیاس تحمل پریشانی سیمونز و گاهر گردآوری و با تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، بین گروه آزمایش و کنترل در ترکیب متغیرهای حساسیت به طرد و تحمل پریشانی تفاوت معناداری وجود دارد (Wilks’ Lambda=0.293, F=30.14, p<0.001, η²=0.707). همچنین نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نشان داد که طرحواره‌درمانی موجب کاهش معنادار حساسیت به طرد (F=34.86, p<0.001, η²=0.573) و افزایش معنادار تحمل پریشانی (F=31.15, p<0.001, η²=0.550) در سالمندان شده است.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که طرحواره‌درمانی با اصلاح طرحواره‌های ناسازگار اولیه، بازسازی باورهای منفی بین‌فردی و تقویت راهبردهای سازگارانه مقابله با هیجان‌های ناخوشایند، می‌تواند به‌طور مؤثری حساسیت به طرد را کاهش داده و تحمل پریشانی را در سالمندان افزایش دهد. ازاین‌رو، استفاده از این رویکرد درمانی در مراکز مشاوره، خانه‌های سالمندان و خدمات روان‌شناختی سالمندی توصیه می‌شود.