تحلیل ساختار بنیادین تجربه درمانجویان از موانع محیطی و توانمندی‌های فردی: رویکردی کیفی به اثربخشی اکولوژیک در روان‌درمانی

نویسندگان

  • نسترن سادات قاسمی گروه روانشناسی، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی نویسنده https://orcid.org/0009-0004-2945-9146
  • شهرام وزیری گروه روانشناسى بالینی ، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامى، تهران، ايران https://orcid.org/0000-0001-5035-6054
  • فرح لطفی کاشانی گروه روانشناسى بالینی ، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامى، تهران، ايران نویسنده https://orcid.org/0000-0003-3383-6931
  • سعید ایمانی دانشیار، گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-5290-2995

کلمات کلیدی:

روان‌درمانی اکولوژیک, موانع محیطی, توانمندی‌های فردی, تجربه زیسته, پدیدارشناسی, اثربخشی روان‌درمانی

چکیده

مقدمه و هدف: اثربخشی روان‌درمانی تنها به کیفیت مداخله بالینی و رابطه درمانگر–درمانجو وابسته نیست، بلکه تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، کالبدی، سازمانی، خانوادگی و ظرفیت‌های فردی مراجع قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ساختار بنیادین تجربه زیسته درمانجویان از موانع محیطی و توانمندی‌های فردی مؤثر بر اثربخشی روان‌درمانی در چارچوب رویکرد اکولوژیک انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش کیفی با رویکرد پدیدارشناختی اکتشافی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ درمانجو با سابقه حداقل پنج جلسه روان‌درمانی فردی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع و به‌صورت تکمیلی نمونه‌گیری زنجیره‌ای تا دستیابی به اشباع داده‌ها انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته ۴۵ تا ۷۵ دقیقه‌ای گردآوری شدند. تحلیل داده‌ها با رویکرد تحلیل مضمون استقرایی و چارچوب شش‌مرحله‌ای براون و کلارک و با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA انجام شد. برای افزایش اعتبار یافته‌ها از بازبینی اعضا، ممیزی تحلیلی، ثبت زنجیره شواهد و ارزیابی توافق دو کدگذار استفاده شد و ضریب توافق هولستی بیش از ۰.۸۵ به دست آمد.

یافته‌ها: تحلیل داده‌ها دو حوزه فراگیر شامل «اصطکاک بافتاری و محیطی» و «ظرفیت بوم‌شناختی فردی» را آشکار کرد. مهم‌ترین عوامل بازدارنده شامل ناامنی اقتصادی و فقدان پوشش بیمه‌ای، نارسایی‌های کالبدی و تهدید حریم خصوصی، و استیگما و بازدارندگی خانوادگی بود. در مقابل، سواد سلامت روان و انتظارات واقع‌بینانه، عاملیت و تاب‌آوری فردی، پایبندی به تکالیف درمانی و حمایت شبکه اجتماعی به‌عنوان عوامل تسهیل‌کننده شناسایی شدند. سنتز پدیدارشناختی نشان داد که پایداری اقتصادی-نهادی، امنیت کالبدی-سازمانی، اکوسیستم بین‌فردی و خودراهبری عاملیتی چهار مؤلفه بنیادین اثربخشی اکولوژیک روان‌درمانی هستند.

نتیجه‌گیری: اثربخشی پایدار روان‌درمانی حاصل تعامل میان شایستگی‌های فردی درمانجو و کیفیت بستر اقتصادی، سازمانی، کالبدی و اجتماعی ارائه خدمات است؛ ازاین‌رو، کاهش موانع ساختاری، توسعه حمایت بیمه‌ای، ارتقای محرمانگی و استانداردهای محیط درمان و توانمندسازی مراجعان می‌تواند به تداوم درمان و بهبود پیامدهای بالینی کمک کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Bear, H. A., Dalzell, K., Edbrooke-Childs, J., Garland, L., & Wolpert, M. (2022). How to Manage Endings in Unsuccessful Therapy: A Qualitative Comparison of Youth and Clinician Perspectives. Psychotherapy Research, 32(2), 249-262.

Bohart, A. C., & Wade, A. G. (2013). The Client in Psychotherapy. In (pp. 219-257). John Wiley & Sons.

Boldrini, T., Schiano Lomoriello, A., Del Corno, F., Lingiardi, V., & Salcuni, S. (2020). Psychotherapy during COVID-19: How the Clinical Practice of Italian Psychotherapists Changed during the Pandemic. Frontiers in psychology, 11, 591170.

Darbani, S. A., & Parsakia, K. (2022). The Effectiveness of Strength-Based Counseling on the Self-Esteem of Marital Conflicted Women. Psychology of Woman Journal, 3(1), 46-55.

Farahani, H., Azadfallah, P., Roshan Chesli, R., Pourmohammadreza-Tajrishi, M., Esrafilian, F., Fathali Lavasani, F., & Chiniforushan, F. (2021). Methodology for Analyzing Treatment Failure in Psychotherapy Research: A Guide for Clinicians and Researchers. Clinical Psychology and Personality, 19(2), 173-182.

Ghorbanpour Lafmejani, A. (2026). Explaining the Effectiveness of Islamic Anthropology in Addressing the Shortcomings of Perls' Gestalt Therapy Anthropology. Religion Studies and Effectiveness(19), 62-88.

Izadi, M. H., Peyk-Herfeh, S., Reayat Jahromi, M., & Baghershahi, A. N. (2025). Examining the Intellectual Foundations of Philosophical Counseling and Its Approach in Contemporary Psychotherapy. Metaphysical Research, 6(1), 299-330.

Kamel Ghalibaf, A., Kamel Ghalibaf, A., Karimi, H., Rastegar Moghadam, N., & Beigi, K. B. (2015). Examining Satisfaction and Effectiveness in Remote Psychotherapy: Perspectives of Patients and Psychotherapists. Health Management, 18(61), 92-105.

Khazaie, H., Rezaie, L., Shahdipour, N., & Weaver, P. (2016). Exploration of the Reasons for Dropping Out of Psychotherapy: A Qualitative Study. Evaluation and Program Planning, 56, 23-30.

Lambert, M. J. (2007). Presidential Address: What We Have Learned from a Decade of Research Aimed at Improving Psychotherapy Outcome in Routine Care. Psychotherapy Research, 17(1), 1-14.

Mendes-Santos, C., Weiderpass, E., Santana, R., & Andersson, G. (2020). Portuguese Psychologists’ Attitudes toward Internet Interventions: Exploratory Cross-Sectional Study. Jmir Mental Health, 7(4), e16817.

Mitchell, E. (2020). Much More than Second Best: Therapists’ Experiences of Videoconferencing Psychotherapy. European Journal for Qualitative Research in Psychotherapy, 10, 121-135.

Shabib Asl, N., & Alinaghilou, S. (2020). Client and Therapist Personality in Psychotherapy.

Sidis, A. E., Moore, A., Pickard, J. A., & Deane, F. P. (2023). Conceptualisation and Measurement of Reflective Process in Psychotherapy: A Systematic Scoping Review. Journal of Contemporary Psychotherapy, 53(1), 99-107.

Stringer, H. (2024). Mental Health Care Is in High Demand. Psychologists Are Leveraging Tech and Peers to Meet the Need.

Thomas, N., McDonald, C., de Boer, K., Brand, R. M., Nedeljkovic, M., & Seabrook, L. (2021). Review of the Current Empirical Literature on Using Videoconferencing to Deliver Individual Psychotherapies to Adults with Mental Health Problems. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 94(3), 854-883.

Ziaei, L., & Zarani, F. (2026). Culturally Adapted Psychotherapy: A Systematic Review and Introduction of the Integrated Model of Cultural Adaptation of Psychotherapy (IMCAP). Applied Psychology(77), 10-33.

Ziede, J. S., & Norcross, J. C. (2024). Personal Therapy and Self-Care in the Making of Psychologists. In (pp. 53-86). Routledge.

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

قاسمی ن. س. .، وزیری ش.، لطفی کاشانی ف. .، و ایمانی س. . (1404). تحلیل ساختار بنیادین تجربه درمانجویان از موانع محیطی و توانمندی‌های فردی: رویکردی کیفی به اثربخشی اکولوژیک در روان‌درمانی. روان‌شناسی انگیزش، رفتار و سلامت، 3(4)، 1-20. https://jpmbh.com/index.php/jpmbh/article/view/482

مقالات مشابه

11-20 از 276

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.