اثربخشی بسته آموزشی مبتنی بر الگوی آسیب‌های روان‌شناختی در بیماران ام‌اس: یک پژوهش آمیخته

چکیده

مقدمه و هدف: بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس (ام‌اس) در زندگی با مشکل‌ها و آسیب‌های روان‌شناختی بسیاری مواجه هستند. بنابراین، هدف این پژوهش طراحی بسته آموزشی مبتنی بر الگوی آسیب‌های روان‌شناختی در بیماران ام‌اس و تعیین اثربخشی آن بر آسیب‌های روان‌شناختی در آنها بود.

روش‌شناسی: این پژوهش آمیخته (کیفی و کمّی از نوع پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه کنترل) بود. جامعه پژوهش در بخش کیفی، خبرگان آشنا به حیطه پژوهش بودند که 11 نفر از آنها با روش نمونه‌گیری هدفمند و طبق اصل اشباع نظری انتخاب شدند. جامعه پژوهش در بخش کمّی، بیماران ام‌اس دارای پرونده در انجمن ام‌اس شهر اردبیل در سال 1404 بودند که 30 نفر از آنها با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه مساوی جایگزین شدند؛ به‌طوری که گروه آزمایش 8 هفته و هفته‌ای چهار جلسه تحت آموزش مبتنی بر الگوی آسیب‌های روان‌شناختی در بیماران ام‌اس قرار گرفت و گروه کنترل در لیست انتظار برای آموزش ماند. داده‌های بخش کیفی با روش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و داده‌های بخش کمّی با پرسشنامه محقق‌ساخته آسیب‌های روان‌شناختی بیماران ام‌اس گردآوری و به‌ترتیب با روش کدگذاری در نرم‌افزار MAXQDA-24 و روش‌های تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل کوواریانس چندمتغیری در نرم‌افزار SPSS-27 تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج مطالعه حاضر حاکی از آن بود که بسته آموزشی مبتنی بر الگوی آسیب‌های روان‌شناختی در بیماران ام‌اس برای هشت هفته طراحی شد و نسبت روایی محتوایی و شاخص روایی محتوایی آن بالاتر از 80/0 بودند. همچنین، بسته آموزشی مبتنی بر الگوی آسیب‌های روان‌شناختی در بیماران ام‌اس باعث کاهش فقدان مهارت‌های خودمراقبتی روانی و آموزش‌های ساختارمند و فشار روانی و بار مراقبتی روی خانواده‌ها و مراقبین و افزایش سطح حمایت روانی، عاطفی و آموزشی بیماران و خانواده‌ها شد (001/0P<).

نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج فوق، مشاوران و روان‌شناسان می‌توانند از بسته آموزشی مبتنی بر الگوی آسیب‌های روان‌شناختی در بیماران ام‌اس در کنار سایر روش‌های آموزشی برای مداخله‌های روان‌شناختی خود در گروه‌های مختلف موثر استفاده نمایند.