مقایسه اثربخشی زوج‌درمانی مبتنی بر الگوی گشتاوری السون و زوج‌درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر نارضایتی جنسی و مهارگری زناشویی در زوج‌های دارای تعارض

چکیده

مقدمه و هدف: روابط زناشویی سالم نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت روان، کیفیت زندگی و ثبات خانواده دارد و متغیرهایی مانند نارضایتی جنسی و مهارگری زناشویی می‌توانند زمینه‌ساز تعارضات مزمن، کاهش صمیمیت و فرسودگی هیجانی در زوجین شوند. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی زوج‌درمانی مبتنی بر الگوی گشتاوری السون و زوج‌درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر نارضایتی جنسی و مهارگری زناشویی در زوج‌های دارای تعارض انجام شد.

روش‌شناسی: روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری همراه با دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل زوج‌های دارای تعارض زناشویی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهر آمل در سه‌ماهه نخست سال 1403 بود. تعداد 48 نفر (24 زوج) به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه تقسیم شدند. گروه آزمایش اول طی 10 جلسه تحت زوج‌درمانی مبتنی بر الگوی گشتاوری السون و گروه آزمایش دوم طی 8 جلسه تحت درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تعارضات زناشویی براتی و ثنایی، پرسشنامه نارضایتی جنسی لارسون و پرسشنامه مهارگری زناشویی امینی و همکاران بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و تحلیل کوواریانس چندمتغیره تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد هر دو مداخله در کاهش نارضایتی جنسی و مهارگری زناشویی اثربخش بودند (P<0.001). میانگین نارضایتی جنسی از 32.07 در پیش‌آزمون به 20.12 در پس‌آزمون کاهش یافت و میانگین مهارگری زناشویی از 34.45 به 25.87 رسید. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد تفاوت معناداری بین گروه‌ها از نظر نارضایتی جنسی (F=18.14) و مهارگری زناشویی (F=6.36) وجود داشت. همچنین آزمون تعقیبی LSD نشان داد بین دو درمان از لحاظ میزان اثربخشی تفاوت معنادار وجود دارد و زوج‌درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد در برخی مؤلفه‌های هیجانی و مهارگری عملکرد مؤثرتری نشان داد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد هر دو رویکرد درمانی در بهبود کیفیت روابط زناشویی، کاهش نارضایتی جنسی و کاهش مهارگری زناشویی مؤثر هستند. با این حال، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد به دلیل تأکید بر پذیرش هیجانات، ذهن‌آگاهی و افزایش انعطاف‌پذیری روانی، تأثیر عمیق‌تری بر کاهش مهارگری و بهبود تعاملات عاطفی زوجین داشت. در مقابل، الگوی گشتاوری السون با تمرکز بر بازسازی ساختارهای ارتباطی و تعادل نقش‌های خانوادگی توانست انسجام و ثبات بیشتری در روابط زوجین ایجاد کند. استفاده تلفیقی از این دو رویکرد می‌تواند زمینه طراحی مداخلات جامع‌تر برای زوج‌های دارای تعارض را فراهم سازد.