اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر اضطراب شناختی و توانمندی اجتماعی زنان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی

چکیده

مقدمه و هدف: اختلال اضطراب اجتماعی یکی از شایع‌ترین اختلالات اضطرابی است که با ترس پایدار از موقعیت‌های اجتماعی و نگرانی درباره ارزیابی منفی دیگران همراه بوده و می‌تواند عملکرد فردی و اجتماعی افراد را به طور قابل‌توجهی مختل کند. پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر اضطراب شناختی و توانمندی اجتماعی زنان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل زنان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهر کرمانشاه در سال 1404 بود. از میان آنان 28 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (14 نفر) و کنترل (14 نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب شناختی لیندسای و همکاران (1987) و پرسشنامه توانمندی اجتماعی فاطمی و همکاران (1396) بود. گروه آزمایش طی 8 هفته، هفته‌ای یک جلسه 90 دقیقه‌ای درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس اندازه‌گیری مکرر آمیخته تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس اندازه‌گیری مکرر نشان داد که اثر متقابل گروه و زمان برای متغیر اضطراب شناختی معنادار است (F=89.185, p<0.01, η²=0.647). همچنین اثر مراحل آموزش و گروه بر اضطراب شناختی نیز در سطح 01/0 معنادار بود. در متغیر توانمندی اجتماعی نیز اثر متقابل گروه و زمان معنادار گزارش شد (F=62.158, p<0.001, η²=0.654). افزون بر این، اثر گروه (F=108.585, p<0.001, η²=0.685) و اثر مراحل آموزش (F=65.693, p<0.001, η²=0.632) بر توانمندی اجتماعی معنادار بود. مقایسه میانگین‌ها نشان داد که پس از اجرای مداخله، نمرات اضطراب شناختی در گروه آزمایش به طور معناداری کاهش یافته و نمرات توانمندی اجتماعی آنان به طور معناداری افزایش یافته است، در حالی که در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد که درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی روشی مؤثر برای کاهش اضطراب شناختی و ارتقای توانمندی اجتماعی زنان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی است. این رویکرد از طریق افزایش آگاهی از لحظه حال، کاهش درگیری با افکار منفی، تقویت تنظیم شناختی و هیجانی و بهبود تعاملات اجتماعی، می‌تواند به ارتقای سلامت روان و عملکرد اجتماعی این افراد کمک کند. از این‌رو، استفاده از درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در مراکز مشاوره و خدمات سلامت روان برای زنان مبتلا به اضطراب اجتماعی توصیه می‌شود.