پیش‌بینی خوردن هیجانی بر اساس شفقت به خود، نگرانی از تصویر بدنی و استرس ادراک‌شده در زنان مبتلا به چاقی

چکیده

مقدمه و هدف: چاقی یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی است و خوردن هیجانی به عنوان یکی از عوامل رفتاری مؤثر در تداوم و تشدید آن شناخته می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی توان پیش‌بینی‌کنندگی شفقت به خود، نگرانی از تصویر بدنی و استرس ادراک‌شده در تبیین خوردن هیجانی زنان مبتلا به چاقی انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل زنان مبتلا به چاقی مراجعه‌کننده به کلینیک‌های تغذیه و سلامت شهر تهران در سال 1404 بود که از میان آنان 180 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از مقیاس خوردن هیجانی سالزبورگ، پرسشنامه شفقت به خود نف، پرسشنامه نگرانی از تصویر بدنی لیتلتون و همکاران و پرسشنامه استرس ادراک‌شده کوهن گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه گام‌به‌گام استفاده شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد بین شفقت به خود و خوردن هیجانی رابطه منفی و معنادار (r=-0.485, p<0.001) و بین نگرانی از تصویر بدنی (r=0.450, p<0.001) و استرس ادراک‌شده (r=0.518, p<0.001) با خوردن هیجانی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نشان داد که شفقت به خود در گام نخست 23.5 درصد، نگرانی از تصویر بدنی 10.1 درصد و استرس ادراک‌شده 5.5 درصد از واریانس خوردن هیجانی را تبیین کردند. مدل نهایی با مشارکت هر سه متغیر توانست 39.1 درصد از واریانس خوردن هیجانی را پیش‌بینی کند (R²=0.391, F=33.87, p<0.001). همچنین شفقت به خود قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده خوردن هیجانی بود (β=-0.336).

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند که خوردن هیجانی در زنان مبتلا به چاقی تحت تأثیر هم‌زمان عوامل محافظتی و خطرزا قرار دارد. افزایش شفقت به خود می‌تواند نقش حفاظتی در برابر خوردن هیجانی داشته باشد، در حالی که نگرانی از تصویر بدنی و استرس ادراک‌شده احتمال بروز این رفتار را افزایش می‌دهند. بنابراین، طراحی مداخلات روان‌شناختی با تأکید بر تقویت شفقت به خود، بهبود تصویر بدنی و مدیریت استرس می‌تواند در کاهش خوردن هیجانی و کنترل چاقی مؤثر باشد.