بررسی اثرات شرم و خودانتقادی بر تصویر بدنی با میانجیگری کمال‌گرایی ناسازگارانه و نارضایتی بدنی در مراجعه‌کنندگان بزرگسال به کلینیک‌های روان‌درمانی

چکیده

مقدمه و هدف: تصویر بدنی یکی از مؤلفه‌های مهم سلامت روان است که تحت تأثیر عوامل هیجانی و شناختی متعددی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم شرم و خودانتقادی بر تصویر بدنی از طریق میانجی‌گری کمال‌گرایی ناسازگارانه و نارضایتی بدنی در مراجعان بزرگسال کلینیک‌های روان‌درمانی شهر تهران انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع همبستگی با رویکرد مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل مراجعان بزرگسال کلینیک‌های روان‌درمانی شهر تهران در سال 2026 بود که از میان آنان 420 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از مقیاس شرم درونی‌شده، مقیاس خودانتقادی، مقیاس چندبعدی کمال‌گرایی فراست، پرسشنامه شکل بدن و پرسشنامه چندبعدی روابط خود و بدن جمع‌آوری شدند. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-24 و از طریق ضریب همبستگی پیرسون، مدل‌یابی معادلات ساختاری و روش بوت‌استرپ انجام شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که شرم اثر مستقیم و معناداری بر کمال‌گرایی ناسازگارانه (β=0.39)، نارضایتی بدنی (β=0.41) و تصویر بدنی (β=-0.22) دارد. همچنین خودانتقادی به طور معناداری کمال‌گرایی ناسازگارانه (β=0.43)، نارضایتی بدنی (β=0.29) و تصویر بدنی (β=-0.19) را پیش‌بینی کرد. کمال‌گرایی ناسازگارانه اثر مثبت بر نارضایتی بدنی (β=0.27) و اثر منفی بر تصویر بدنی (β=-0.18) داشت. نارضایتی بدنی نیز قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده تصویر بدنی بود (β=-0.47). تمامی اثرات غیرمستقیم در آزمون بوت‌استرپ معنادار بودند و نقش میانجی کمال‌گرایی ناسازگارانه و نارضایتی بدنی تأیید شد. شاخص‌های برازش نیز نشان‌دهنده برازش مطلوب مدل بودند (RMSEA=0.059، CFI=0.95، GFI=0.92).

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان دادند که شرم و خودانتقادی از طریق افزایش کمال‌گرایی ناسازگارانه و نارضایتی بدنی موجب تضعیف تصویر بدنی می‌شوند. بنابراین، توجه به این عوامل در ارزیابی و مداخلات روان‌شناختی مرتبط با مشکلات تصویر بدنی می‌تواند به ارتقای سلامت روان و بهبود نگرش افراد نسبت به بدن خود کمک کند.