پیش‌بینی مسئولیت‌پذیری بر اساس باورهای معرفتی، بلوغ هیجانی و کیفیت رابطه والد–فرزندی با نقش میانجی تنظیم رفتاری هیجان نوجوانان شهر تهران

چکیده

مقدمه و هدف: هدف این پژوهش تبیین نقش باورهای معرفتی، بلوغ هیجانی و کیفیت رابطه والد–فرزندی در پیش‌بینی مسئولیت‌پذیری نوجوانان با تأکید بر نقش میانجی تنظیم رفتاری هیجان بود.

روش‌شناسی: این پژوهش با طرح توصیفی–همبستگی و با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی 1403–1404 بود که از میان آن‌ها 420 نفر به‌روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد مسئولیت‌پذیری، باورهای معرفتی، بلوغ هیجانی، کیفیت رابطه والد–فرزندی و تنظیم هیجان جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-24 و با استفاده از شاخص‌های برازش مدل و روش بوت‌استرپ انجام گرفت.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که باورهای معرفتی، بلوغ هیجانی و کیفیت رابطه والد–فرزندی اثر مستقیم و معناداری بر مسئولیت‌پذیری دارند (p<0.01). همچنین تنظیم رفتاری هیجان به‌طور معناداری مسئولیت‌پذیری را پیش‌بینی کرد (β=0.43, p<0.001). اثرات غیرمستقیم نشان داد که هر سه متغیر پیش‌بین از طریق تنظیم هیجان نیز به‌طور معناداری بر مسئولیت‌پذیری تأثیر دارند (p<0.01). شاخص‌های برازش مدل (RMSEA=0.051، CFI=0.93) نشان‌دهنده برازش مطلوب مدل بودند.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که مسئولیت‌پذیری نوجوانان حاصل تعامل عوامل شناختی، هیجانی و خانوادگی است و تنظیم رفتاری هیجان به‌عنوان سازوکار میانجی، نقش کلیدی در این فرایند ایفا می‌کند.