اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت روابط زناشویی و سرخوردگی زناشویی در زوجین ناسازگار

چکیده

مقدمه و هدف: ناسازگاری زناشویی می‌تواند کیفیت رابطه زوجین را کاهش داده و با افزایش فاصله عاطفی، بی‌تفاوتی، تعارض و سرخوردگی زناشویی همراه شود. هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت روابط زناشویی و سرخوردگی زناشویی در زوجین ناسازگار بود.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل زوجین ناسازگار مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهر تهران در سال 1404 بود. از میان آنان، 32 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر گروه 16 نفر، قرار گرفتند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه کیفیت روابط زناشویی و پرسشنامه سرخوردگی زناشویی بود. ابتدا هر دو گروه به پرسشنامه‌ها در مرحله پیش‌آزمون پاسخ دادند. سپس گروه آزمایش طی 8 هفته، هر هفته یک جلسه 90 دقیقه‌ای، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد را دریافت کرد؛ در حالی که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس و با کنترل اثر پیش‌آزمون تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، بین گروه آزمایش و کنترل در نمرات پس‌آزمون کیفیت روابط زناشویی تفاوت معناداری وجود داشت؛ به‌گونه‌ای که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد موجب افزایش معنادار کیفیت روابط زناشویی شد (F=17.42, p=0.006, η²=0.59). همچنین تفاوت بین دو گروه در سرخوردگی زناشویی نیز معنادار بود و مداخله موجب کاهش معنادار سرخوردگی زناشویی در گروه آزمایش شد (F=22.86, p=0.007, η²=0.56).

نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر برای بهبود کیفیت روابط زناشویی و کاهش سرخوردگی زناشویی در زوجین ناسازگار به کار رود. این رویکرد با افزایش پذیرش، کاهش اجتناب تجربی، تقویت انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و هدایت زوجین به سوی رفتارهای مبتنی بر ارزش، زمینه بهبود تعاملات عاطفی و ارتباطی آنان را فراهم می‌کند. بنابراین، استفاده از این درمان در مراکز مشاوره خانواده و زوج‌درمانی برای زوجین دارای تعارض و ناسازگاری پیشنهاد می‌شود.