مقایسه اثربخشی مداخله مبتنی بر مصاحبه انگیزشی با مداخله شناختی–رفتاری با رویکرد دانشمندان مسلمان بر ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه

نویسندگان

  • عاطفه جلالی فضل آبادی گروه روانشناسی تربیتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-6026-5447
  • علیرضا منظری توکلی گروه روانشناسی تربیتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. https://orcid.org/0000-0001-8055-0341
  • میترا کامیابی گروه روانشناسی تربیتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0002-6936-9100

کلمات کلیدی:

مصاحبه انگیزشی, مداخله شناختی رفتاری, رویکرد دانشمندان مسلمان, ملال تحصیلی, گرایش به تقلب تحصیلی, دانش آموزان

چکیده

مقدمه و هدف: ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی از چالش‌های مهم نظام آموزشی هستند که می‌توانند انگیزش، درگیری تحصیلی، سلامت روان و پایبندی دانش‌آموزان به اصول اخلاقی را تضعیف کنند. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی مداخله مبتنی بر مصاحبه انگیزشی و مداخله شناختی–رفتاری با رویکرد دانشمندان مسلمان بر ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی با روش نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه شهر ریگان در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود که از میان آنان ۴۵ دانش‌آموز دارای نمرات بالا در ملال تحصیلی و گرایش به تقلب، به روش هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۱۵ نفری شامل مصاحبه انگیزشی، مداخله شناختی–رفتاری با رویکرد دانشمندان مسلمان و کنترل گمارده شدند. گروه نخست ۱۲ جلسه و گروه دوم ۱۰ جلسه مداخله گروهی ۶۰ دقیقه‌ای دریافت کردند، درحالی‌که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با مقیاس ملال تحصیلی پکران و همکاران و پرسشنامه تقلب تحصیلی استفنز و گلباخ گردآوری و با تحلیل کوواریانس چندمتغیره، تحلیل کوواریانس تک‌متغیره و مقایسه‌های زوجی تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد اثر کلی گروه بر ترکیب خطی ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی معنادار بود (Wilks’ Lambda=0.21, F(4,78)=23.051, p<0.001, η²=0.542). مصاحبه انگیزشی ملال تحصیلی (F(1,27)=73.73, p<0.001, η²=0.732) و گرایش به تقلب تحصیلی (F(1,27)=33.62, p<0.001, η²=0.555) را به‌طور معناداری کاهش داد. مداخله شناختی–رفتاری با رویکرد دانشمندان مسلمان نیز موجب کاهش معنادار ملال تحصیلی (F(1,27)=166.82, p<0.001, η²=0.861) و گرایش به تقلب تحصیلی (F(1,27)=25.63, p<0.001, η²=0.487) شد. تفاوت اثربخشی دو مداخله بر ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی معنادار نبود (p>0.05).

نتیجه‌گیری: هر دو مداخله مصاحبه انگیزشی و شناختی–رفتاری با رویکرد دانشمندان مسلمان، روش‌هایی مؤثر و تقریباً هم‌ارز برای کاهش ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی دانش‌آموزان هستند. استفاده از این مداخلات متناسب با ویژگی‌های فرهنگی، ارزشی و امکانات مدارس می‌تواند به ارتقای انگیزش، مسئولیت‌پذیری و سلامت اخلاقی–تحصیلی دانش‌آموزان کمک کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Affandi, G. R., Hadi, C., Fardana, N. A., Abdul Rahman, M. N. B., & Yang, X. (2025). The Mediating-Moderating Role in the Relationship between Self-Efficacy and Academic Boredom: A Meta-Analytic Approach. Journal of Innovation in Educational and Cultural Research, 6(2). https://doi.org/10.46843/jiecr.v6i2.2261

Bagheri Hosseinabadi, F., & Yousefi, N. (2023). The Effectiveness of an Integrated Intervention Based on Motivational Interviewing and Metacognitive Skills on Academic Procrastination, Academic Resilience, and Achievement Motivation among Students with a History of School Refusal. Psychological Achievements, 30(2), 281-302. https://doi.org/10.22055/psy.2022.39605.2769

Bischof, G., Bischof, A., & Rumpf, H. J. (2021). Motivational Interviewing: An Evidence-Based Approach for Use in Medical Practice. Deutsches Ärzteblatt International, 118(7), 109-115. https://doi.org/10.3238/arztebl.m2021.0014

Chang, S., Bao, Y., Zhang, C., Xu, M., Huang, Y., & Xin, S. (2026). Reducing Academic Cheating through Growth Mindset: An Intervention Study and Mechanism Analysis. Frontiers in psychology, 17, 1684354. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1684354

Gholami, N., Zeinoddini Meymand, Z., & Rabbani, Z. (2024). Psychometric Properties of the Persian Version of the Academic Boredom Scale and Its Relationship with Academic Motivation. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal, 13(4), 215-224. http://frooyesh.ir/article-1-4931-fa.html

Hanh, N. V., & Duyen, N. T. (2025). AI-Assisted Academic Cheating: A Conceptual Model Based on Postgraduate Student Voices. Frontiers in Computer Science, 7, 1682190. https://doi.org/10.3389/fcomp.2025.1682190

Huang, D., Hash, N., Cummings, J. J., & Prena, K. (2025). Academic Cheating with Generative AI: Exploring a Moral Extension of the Theory of Planned Behavior. Computers and Education: Artificial Intelligence, 8, 100424. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2025.100424

Mombeini, J., Abbaspour, Z., Sodani, M., & Farhadi Rad, H. (2025). Explaining the Process of Academic Boredom in Gifted Students: A Qualitative Study. Psychological Achievements. https://doi.org/10.22055/psy.2025.49747.3440

Munawar, K., Ravi, T., Jones, D., & Choudhry, F. R. (2025). Islamically Modified Cognitive Behavioral Therapy for Muslims with Mental Illness: A Systematic Review. Spirituality in Clinical Practice, 12(2), 161-178. https://doi.org/10.1037/scp0000338

Nerantzaki, K., Stavropoulou, G., & Daniilidou, A. (2026). Differentiating Trait-, Class-, and Study-Related Academic Boredom: Associations with Engagement and Performance. Psychology International, 8(1), 18. https://doi.org/10.3390/psycholint8010018

Nikdel, F., Kadivar, P., Farzad, V., Arabzadeh, M., & Kavousian, J. (2013). The Mediating Role of Academic Emotions in the Relationship between Achievement Goals and Self-Regulated Learning Strategies: A Structural Model. Studies in Learning and Instruction, 5(2), 113-136. https://doi.org/10.22099/jsli.2014.2018

Orciari, E. A., Perman-Howe, P. R., & Foxcroft, D. R. (2022). Motivational Interviewing-Based Interventions for Reducing Substance Misuse and Increasing Treatment Engagement, Retention, and Completion in Homeless Populations of High-Income Countries: An Equity-Focused Systematic Review and Narrative Synthesis. International Journal of Drug Policy, 100, 103524. https://doi.org/10.1016/j.drugpo.2021.103524

Rabbani, Z. (2017). Examining Factors Influencing Academic Cheating from a Motivational Perspective: Testing a Causal Model. Journal of Psychology, 21(1), 23-37.

Ranjbar, Z., Manzari Tavakoli, A., Soltani, A., & Hajipour, N. (2021). The Effectiveness of Islamic-Oriented Cognitive Behavioral Therapy on Students' Social Anxiety. Applied Issues in Islamic Education, 6(2), 7-30. https://sid.ir/paper/414037/fa

Salaudeen, T. S., & Yusuff, A. A. (2025). Integrating Islamic Principles into Cognitive Behaviour Therapy: A Holistic Approach to Mental Health. Journal of Institute of Africa Higher Education Research and Innovation, 5(1), 85-92. https://doi.org/10.59479/jiaheri.v5i1.107

Tempelaar, D., & Niculescu, A. (2023). Academic Boredom(s): A Person-Centered Investigation. Frontiers in Sociology, 8, 1190872. https://doi.org/10.3389/fsoc.2023.1190872

Vahedi, S., Yekanizad, A., Arjmandi, N., & Alizadeh, S. (2024). The Effectiveness of Islamic-Oriented Cognitive Behavioral Therapy on Dysfunctional Attitudes and Coping Styles among Students. Psychology and Religion, 17(4), 61-80. https://doi.org/10.22034/ravanshenasi.2024.5000529

Vo, T. T. B., Hoang, L. P., Nguyen, N. T. H., & Dinh, B. Q. (2025). Mitigating Academic Cheating through Innovations in Interdisciplinary and Transdisciplinary Teaching and Peer Assessment in Digital Educational Environments. Journal of Research in Innovative Teaching & Learning. https://doi.org/10.1108/JRIT-02-2025-0043

Zainal Ariff, S. N. S. (2025). Integrating Cognitive Behavioral Therapy with Islamic Principles to Foster Psychological and Spiritual Well-Being. Jurnal Psikologi, 52(2), 118. https://doi.org/10.22146/jpsi.102133

Zhang, Q., Wang, J., & Houser, D. (2026). Perceived Differences in Parent-Child Education Expectations Increase Academic Cheating. International Economic Review, 67(2), 489-497. https://doi.org/10.1111/iere.70023

Zhao, L., Yang, X., & Lee, K. (2024). Academic Cheating, Achievement Orientations, and Cultural Values: A Meta-Analysis. Review of Educational Research, 95(6). https://doi.org/10.3102/00346543241288240

دانلود

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

جلالی فضل آبادی ع. .، منظری توکلی ع.، و کامیابی م. . (1404). مقایسه اثربخشی مداخله مبتنی بر مصاحبه انگیزشی با مداخله شناختی–رفتاری با رویکرد دانشمندان مسلمان بر ملال تحصیلی و گرایش به تقلب تحصیلی دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه. روان‌شناسی انگیزش، رفتار و سلامت، 3(3)، 1-21. https://jpmbh.com/index.php/jpmbh/article/view/433

مقالات مشابه

1-10 از 251

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.