رابطه جو عاطفی خانواده و سرمایه روان‌شناختی با امید به تحصیل دانش‌آموزان دوره اول متوسطه شهر بابل

چکیده

مقدمه و هدف: امید به تحصیل به‌عنوان یکی از مهم‌ترین متغیرهای انگیزشی، نقش اساسی در پیشرفت تحصیلی، پایداری آموزشی و سازگاری روان‌شناختی دانش‌آموزان ایفا می‌کند و تحت تأثیر عوامل خانوادگی و منابع روان‌شناختی فردی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه جو عاطفی خانواده و سرمایه روان‌شناختی با امید به تحصیل دانش‌آموزان دوره اول متوسطه شهر بابل انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی ـ همبستگی و از نظر هدف کاربردی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دوره اول متوسطه شهر بابل در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ به تعداد ۳۴۳۱ نفر بود که از میان آنان، ۳۵۳ نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس روابط عاطفی اعضای خانواده هیلبرن، پرسشنامه سرمایه روان‌شناختی لوتانز و پرسشنامه امید به تحصیل خرمایی و کمری بود. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه همزمان در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که بین جو عاطفی خانواده و امید به تحصیل رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (01/0>P، 48/0=r). همچنین بین سرمایه روان‌شناختی و امید به تحصیل نیز رابطه مثبت و معناداری مشاهده شد (01/0>P، 61/0=r). نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که جو عاطفی خانواده و سرمایه روان‌شناختی در مجموع 46 درصد از واریانس امید به تحصیل را تبیین می‌کنند. در این میان، سرمایه روان‌شناختی با ضریب بتای بالاتر، پیش‌بینی‌کننده قوی‌تری برای امید به تحصیل بود. یافته‌ها همچنین نشان داد که توزیع داده‌ها نرمال بوده و مشکل همخطی چندگانه در مدل وجود ندارد.

نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که هم جو عاطفی مثبت خانواده و هم منابع روان‌شناختی درونی دانش‌آموزان نقش مهمی در ارتقای امید به تحصیل دارند. بنابراین، طراحی مداخلات آموزشی و مشاوره‌ای با تمرکز همزمان بر بهبود روابط عاطفی خانواده و تقویت سرمایه روان‌شناختی دانش‌آموزان می‌تواند در افزایش انگیزش تحصیلی، کاهش افت تحصیلی و بهبود عملکرد آموزشی نوجوانان مؤثر باشد.