اثربخشی درمان شناختی-رفتاری بر ترس از ارزیابی منفی، حساسیت بین‌فردی و حالت‌های دلمشغولی-نگرانی زنان دارای اختلال اضطراب فراگیر

چکیده

مقدمه و هدف: اختلال اضطراب فراگیر یکی از شایع‌ترین اختلالات اضطرابی است که با نگرانی مزمن، ترس از رویدادهای آینده و دشواری در کنترل افکار اضطرابی شناخته می‌شود و می‌تواند با ترس از ارزیابی منفی و حساسیت بین‌فردی همراه باشد. هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناختی-رفتاری بر ترس از ارزیابی منفی، حساسیت بین‌فردی و حالت‌های دلمشغولی-نگرانی در زنان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر بود.

روش‌شناسی: این پژوهش به شیوه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل زنان 18 تا 35 ساله مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره و روان‌شناختی شهر مشهد در سال 1404 بود. تعداد 40 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 20 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه درمان شناختی-رفتاری مبتنی بر پروتکل هیمبرگ و بکر (2002) آموزش دریافت کرد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اختلال اضطراب فراگیر (GAD-7)، پرسشنامه نگرانی ایالت پن، پرسشنامه حساسیت بین‌فردی و فرم کوتاه ترس از ارزیابی منفی بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج آزمون‌های چندمتغیره نشان داد که بین گروه‌های پژوهش پس از کنترل اثر پیش‌آزمون تفاوت معناداری وجود دارد (Wilks’ Lambda, p<0.001). همچنین نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نشان داد درمان شناختی-رفتاری تأثیر معناداری بر کاهش نشانه‌های اختلال اضطراب فراگیر (F=155.948, p<0.001)، نگرانی (F=142.968, p<0.001)، حساسیت بین‌فردی (F=347.912, p<0.001) و ترس از ارزیابی منفی (F=202.575, p<0.001) داشته است. نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی نیز تفاوت معنادار میان گروه آزمایش و کنترل را در تمامی متغیرهای وابسته تأیید کرد (p<0.05).

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان دادند که درمان شناختی-رفتاری مداخله‌ای مؤثر برای کاهش ترس از ارزیابی منفی، حساسیت بین‌فردی و نگرانی در زنان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر است. این درمان از طریق اصلاح باورهای ناکارآمد، کاهش اجتناب شناختی، افزایش مواجهه با موقعیت‌های اضطراب‌زا و تقویت مهارت‌های شناختی و رفتاری می‌تواند به بهبود عملکرد روان‌شناختی و بین‌فردی این بیماران کمک کند.