مقایسه اثربخشی کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی و ایمنسازی در برابر استرس بر نشاط سازمانی آتشنشانان استان هرمزگان
کلمات کلیدی:
کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی, ایمن سازی در برابر استرس, نشاط سازمانیچکیده
مقدمه و هدف: آتشنشانان به دلیل مواجهه مستمر با حوادث بحرانی و موقعیتهای تنشزا، در معرض فشارهای روانشناختی قرار دارند که میتواند نشاط سازمانی و عملکرد شغلی آنان را تحت تأثیر قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی و ایمنسازی در برابر استرس بر نشاط سازمانی آتشنشانان استان هرمزگان انجام شد.
روششناسی: پژوهش حاضر نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون، پسآزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل کارکنان آتشنشانی استان هرمزگان بود که از میان آنان 45 نفر از کارکنان عملیاتیِ درگیر با حوادث تنشزا به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب و سپس با گمارش تصادفی ساده در سه گروه 15 نفری شامل کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی، ایمنسازی در برابر استرس و گواه قرار گرفتند. گروه نخست برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی را طی هشت جلسه و گروه دوم برنامه ایمنسازی در برابر استرس را طی ده جلسه دریافت کردند، در حالی که گروه گواه مداخلهای دریافت نکرد. دادهها با استفاده از پرسشنامه نشاط سازمانی موسی و همکاران (2020) در سه مرحله گردآوری و با تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرمافزار SPSS نسخه 21 تحلیل شدند.
یافتهها: نتایج تحلیل واریانس مختلط نشان داد اثر زمان بر نشاط سازمانی معنادار بود (F(2,84)=13.983, p<0.001, ηp²=0.250). همچنین، اثر تعاملی زمان×گروه معنادار بود (F(4,84)=5.047, p=0.001, ηp²=0.194) و اثر اصلی گروه نیز معنادار گزارش شد (F(2,42)=23.092, p<0.001, ηp²=0.524). آزمون بونفرونی نشان داد هر دو مداخله در مقایسه با گروه گواه موجب افزایش معنادار نشاط سازمانی شدند؛ افزون بر این، کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی نسبت به ایمنسازی در برابر استرس اثربخشی بیشتری داشت (p=0.035). تفاوت بین پسآزمون و پیگیری معنادار نبود (p=1.000)، که بیانگر حفظ اثر مداخلات در دوره پیگیری بود.
نتیجهگیری: هر دو مداخله کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی و ایمنسازی در برابر استرس میتوانند بهعنوان رویکردهایی مؤثر برای ارتقای نشاط سازمانی آتشنشانان به کار گرفته شوند. با توجه به اثربخشی بیشتر و تداوم اثر کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی، استفاده از این برنامه میتواند بهعنوان گزینهای مناسبتر در برنامههای روانشناختی و سازمانی ویژه کارکنان مشاغل پراسترس مورد توجه قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Fazouni, S., & Rezaei Bousari, M. (2024). Investigating the Effectiveness of Mindfulness Training on Cognitive Flexibility and Job Burnout Among Customs Employees of Bandar Anzali. Eleventh National Conference on Sustainable Development in Educational Sciences and Psychology, Social and Cultural Studies, Tehran.
Fazouni, S., & Rezaei Busari, M. (2024). Study of the Effectiveness of Positive Mindfulness Training on Cognitive Flexibility and Job Burnout among Employees of Bandar Anzali Customs Eleventh National Conference on Sustainable Development in Educational Sciences and Psychology, Social and Cultural Studies, Tehran.
Harris, M. K. (2024). Application of Group Counseling Stress Inoculation Training Techniques in Overcoming the Stress of Working on a Thesis Students. Indonesian Counseling and Psychology, 4(1), 14. https://doi.org/10.24114/icp.v4i1.58808
Hashemi, S. E., & Sadeghian. (2024). Effectiveness of Group Mindfulness Training on Psychological Well-Being and Job Satisfaction among Female Employees of the Welfare Department of Tabriz County. Scientific Quarterly of Work Psychology, 3(1), 63-72.
Hudson, B., Raper, J., Schweinitz, B. A. v., & Bloom, A. (2024). Under Pressure: Stress Inoculation Training as a Simulation Tool. Western Journal of Emergency Medicine, 25(3.1). https://doi.org/10.5811/westjem.20455
Kanda, J., Kalsi, P. S., & Rani, R. (2025). Mindfulness and organizational well-being: A comprehensive analysis of global research trends. In M. Tran (Ed.), Harnessing Happiness and Wisdom for Organizational Well-Being (pp. 391-408). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-8457-2.ch014
Karhula, K., Halonen, J., Mänttäri, S., Punakallio, A., Puttonen, S., Sihvola, M., Säynäjäkangas, P., & Sallinen, M. (2025). Supporting the Well-Being of Nurses, Paramedics, and Firefighters During External Crises by Managing Workload: An Umbrella Review. Industrial health, 63(5), 414-430. https://doi.org/10.2486/indhealth.2024-0211
Kim, D., Park, S.-M., & Seo, J. (2024). A Study on the Determinants of Burnout Among Firefighters Using Decision Tree Analysis. National Association of Korean Local Government Studies, 26(2), 63-89. https://doi.org/10.38134/klgr.2024.26.2.063
Kim, J. S., Jo, W., Oh, H., & Feng, Y. (2024). The effect of job stress on the quality of life of commercial pilots: Testing the mediating effects of mindfulness and job satisfaction. International Journal of Tourism Research, 26(1), e2638. https://doi.org/10.1002/jtr.2638
Masipour, O.-B. (2025). Effectiveness of Stress Inoculation Training on Emotional Regulation, Childbirth Self-Efficacy and Natural Childbirth Anxiety. Aftj, 6(2), 23-30. https://doi.org/10.61838/kman.aftj.6.2.3
Rezapour, H., Bahramipour Esfahani, M., & Torkan, H. (2023). Comparing the Effectiveness of Behavioral Activation Therapy and Stress Inoculation Training on Academic Emotion and Social Problem-Solving in Students with Social Anxiety. Pouyesh in Education and Counseling, 18(9), 86-106.
Rocio, C. C. L., Rocio, L., Yannira, S. B. Y., Yannira, Y., Rodríguez, I. A. C., & Alex, I. (2025). Emotional Sensitivity and Work Performance in Lima Firefighters. Brain and Behavior, 15(10). https://doi.org/10.1002/brb3.70926
Sodani, M., Baharvand, I., & Mohammadi, K. (2024). The effectiveness of mindfulness-based stress reduction training on Job stress and Assertiveness among employed women. Contemporary psychology, 17(1), 85-94. https://www.magiran.com/paper/2685441
Sode, R., Chenji, K., & Vijayaraghavan, R. (2024). Exploring workplace spirituality, mindfulness, digital technology, and psychological well-being: A complex interplay in organizational contexts. Acta Psychologica, 251(1), 104601. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104601
Zarei, S. (2018). The effectiveness of stress inoculation training on reducing job stress in active elderly. Journal of Clinical Psychology, 8(32), 159-173. https://jcps.atu.ac.ir/article_9547.html
Zulfiqar, S., & Saeed, S. (2025). How corporate mindfulness leads to organizational agility? Exploring the roles of employee knowledge sharing and Toughness. Journal of Organizational Change Management. https://doi.org/10.1108/JOCM-04-2023-0104
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Venus Amiri, Eghbal Zarei, Azita Amir Fakhraei (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
