نقش سبک فرزندپروری والدین در انتقال ارزش‌ها به فرزندان نوجوان

چکیده

مقدمه و هدف: خانواده به عنوان مهم‌ترین بستر اجتماعی شدن، نقشی اساسی در شکل‌گیری ارزش‌ها، نگرش‌ها و رفتارهای نوجوانان ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سبک‌های فرزندپروری والدین در انتقال ارزش‌ها به فرزندان نوجوان و تبیین این فرایند بر اساس نظریه اجتماعی-فرهنگی ویگوتسکی انجام شد.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نوع علی-پس از وقوع بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان 12 تا 15 ساله شهرستان اسلامشهر و والدین آنان بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، چهار مدرسه به صورت تصادفی انتخاب شدند. پس از غربالگری پرسشنامه‌های فرزندپروری بامریند، 60 خانواده مقتدر، 58 خانواده مستبد و 53 خانواده سهل‌گیر به عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. والدین پرسشنامه سبک‌های فرزندپروری بامریند و والدین و دانش‌آموزان به طور جداگانه پرسشنامه ارزش‌های شوارتز را تکمیل کردند. داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون، تحلیل واریانس چندمتغیره و آزمون تعقیبی توکی تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد بین نظام ارزشی فرزندان خانواده‌های مقتدر، مستبد و سهل‌گیر تفاوت معناداری وجود دارد. فرزندان خانواده‌های مقتدر در ارزش‌های خیرخواهی، جهان‌گرایی، امنیت، همنوایی، سنت‌گرایی و پیشرفت میانگین بالاتری نسبت به دو گروه دیگر کسب کردند، در حالی که فرزندان خانواده‌های سهل‌گیر در ارزش‌های لذت‌گرایی و برانگیختگی نمرات بیشتری داشتند. همچنین بین نظام ارزشی پدران و مادران در خانواده‌های مقتدر در ابعاد همنوایی و سنت‌گرایی همبستگی معنادار مشاهده شد. افزون بر این، بین نظام ارزشی والدین و فرزندان در خانواده‌های مقتدر بیشترین همبستگی در ارزش‌های همنوایی و سنت‌گرایی به دست آمد.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان داد سبک فرزندپروری مقتدرانه در مقایسه با سبک‌های مستبد و سهل‌گیر، زمینه مناسب‌تری برای انتقال و درونی‌سازی ارزش‌ها در نوجوانان فراهم می‌کند. بر اساس نظریه ویگوتسکی، گفت‌وگوی والد-فرزند، حمایت هیجانی، داربست‌سازی مناسب و تعامل دوسویه در خانواده‌های مقتدر، موجب درک مشترک، درونی‌سازی ارزش‌ها و تعهد بیشتر نوجوانان به ارزش‌های اجتماعی و اخلاقی می‌شود.