ارائه مدل پرخاشگری براساس عملکرد خانواده و استرس تحصیلی با نقش میانجی‌گری کیفیت خواب در نوجوانان دختر شهر خرمشهر

چکیده

مقدمه و هدف: پرخاشگری در دوران نوجوانی یکی از مهم‌ترین مشکلات رفتاری و روان‌شناختی است که تحت تأثیر عوامل خانوادگی، تحصیلی و هیجانی قرار دارد. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل پرخاشگری براساس عملکرد خانواده و استرس تحصیلی با نقش میانجی‌گری کیفیت خواب در نوجوانان دختر شهر خرمشهر انجام شد.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نوع همبستگی و مبتنی بر تحلیل مسیر بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر خرمشهر در سال تحصیلی 1405-1404 بود که از میان آن‌ها 253 نفر با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه پرخاشگری باس و پری، پرسشنامه عملکرد خانواده مک‌مستر، پرسشنامه استرس تحصیلی و پرسشنامه کیفیت خواب پیتزبورگ بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS و از طریق ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد که عملکرد خانواده اثر مستقیم و معناداری بر پرخاشگری (0.167-=β، 0.01>P) و کیفیت خواب (0.327=β، 0.01>P) دارد. همچنین استرس تحصیلی اثر مستقیم معناداری بر کیفیت خواب داشت (0.446-=β، 0.01>P)، اما اثر مستقیم آن بر پرخاشگری معنادار نبود و از مدل حذف شد. کیفیت خواب نیز اثر مستقیم و معناداری بر پرخاشگری داشت (0.356-=β، 0.01>P). نتایج آزمون بوت‌استرپ نشان داد کیفیت خواب در رابطه بین عملکرد خانواده و پرخاشگری (0.117-=β، 0.01>P) و نیز در رابطه بین استرس تحصیلی و پرخاشگری (0.159=β، 0.01>P) نقش میانجی معنادار ایفا می‌کند. شاخص‌های برازش مدل نهایی نیز مطلوب بود (0.001=RMSEA، 1.00=CFI).

نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که عملکرد خانواده و استرس تحصیلی از طریق کیفیت خواب بر پرخاشگری نوجوانان اثرگذار هستند و کیفیت خواب نقش مهمی در تبیین این روابط دارد. بنابراین، توجه به بهبود عملکرد خانواده، کاهش استرس تحصیلی و ارتقای کیفیت خواب می‌تواند در کاهش رفتارهای پرخاشگرانه نوجوانان مؤثر باشد.