پیش‌بینی عملکرد تحصیلی فرزندان براساس سبک‌های فرزندپروری با میانجیگری چهار طرحواره شکست، معیارهای سخت‌گیرانه، نقص-شرم و بی‌اعتمادی در والدین

چکیده

مقدمه و هدف: عملکرد تحصیلی نوجوانان تحت تأثیر عوامل شناختی، هیجانی و خانوادگی متعددی قرار دارد و سبک‌های فرزندپروری از مهم‌ترین عوامل مرتبط با موفقیت یا افت تحصیلی دانش‌آموزان محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف پیش‌بینی عملکرد تحصیلی فرزندان براساس سبک‌های فرزندپروری با میانجیگری طرحواره‌های شکست، معیارهای سخت‌گیرانه، نقص-شرم و بی‌اعتمادی در والدین انجام شد.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و مبتنی بر تحلیل مسیر بود. جامعه آماری شامل تمامی والدین دارای فرزند در مقطع دوم متوسطه شهر شیراز در سال تحصیلی 1403-1404 بود که از میان آنان 150 نفر به روش در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اقتدار والدینی بوری، پرسشنامه طرحواره‌های ناسازگار اولیه یانگ و معدل تحصیلی دانش‌آموزان به‌عنوان شاخص عملکرد تحصیلی بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-26 و Amos و از طریق ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد سبک مقتدر منطقی با عملکرد تحصیلی رابطه مثبت و معنادار داشت (β=0.31, p<0.01)، در حالی که سبک‌های آسان‌گیر (β=-0.27, p<0.01) و مستبدانه (β=-0.34, p<0.01) رابطه منفی و معنادار با عملکرد تحصیلی داشتند. همچنین طرحواره‌های شکست، معیارهای سخت‌گیرانه، نقص-شرم و بی‌اعتمادی با عملکرد تحصیلی رابطه منفی و معنادار نشان دادند. نتایج بوت‌استراپ نیز تأیید کرد که طرحواره‌های ناسازگار اولیه نقش میانجی معناداری در رابطه بین سبک‌های فرزندپروری و عملکرد تحصیلی دارند. شاخص‌های برازش مدل نیز نشان‌دهنده برازش مطلوب مدل پیشنهادی بودند.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش نشان داد سبک‌های فرزندپروری علاوه بر اثر مستقیم، از طریق طرحواره‌های ناسازگار اولیه والدین بر عملکرد تحصیلی فرزندان اثرگذار هستند. بنابراین، توجه به اصلاح سبک‌های فرزندپروری و کاهش طرحواره‌های ناسازگار والدین می‌تواند در ارتقای عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانش‌آموزان مؤثر باشد.