اثربخشی مداخله فرزندپروری مبتنی بر بهوشیاری بر نشانه‌های افسردگی کودکان مادران با رگه شخصیتی کمال‌گرا

چکیده

مقدمه و هدف: کمال‌گرایی والدین، به‌ویژه در مادران، می‌تواند با ایجاد انتظارات سخت‌گیرانه و الگوهای ارتباطی کنترل‌گرایانه، زمینه بروز مشکلات درونی‌سازی‌شده از جمله افسردگی و اضطراب را در کودکان فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی مداخله فرزندپروری مبتنی بر بهوشیاری بر نشانه‌های اضطراب/افسردگی و گوشه‌گیری/افسردگی کودکان مادران دارای رگه شخصیتی کمال‌گرا انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل و پیگیری دوماهه بود. جامعه آماری شامل کودکان 6 تا 7 ساله دارای نشانه‌های افسردگی و مادران دارای رگه شخصیتی کمال‌گرای ساکن تهران در سال 1402 بود. تعداد 40 زوج مادر–کودک به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند. پس از ریزش آزمودنی‌ها، داده‌های 35 نفر در تحلیل نهایی وارد شد. گروه آزمایش طی 8 جلسه 90 دقیقه‌ای تحت مداخله فرزندپروری مبتنی بر بهوشیاری بر اساس پروتکل بوگلز و رستیفو (2014) قرار گرفت. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه چندوجهی کمال‌گرایی هویت و فلت و خرده‌مقیاس‌های اضطراب/افسردگی و گوشه‌گیری/افسردگی سیاهه رفتاری کودکان آخنباخ و رسکورلا بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس آمیخته با اندازه‌گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS-25 تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج نشان داد اثر زمان بر متغیرهای اضطراب/افسردگی (85/6=F، 01/0>P) و گوشه‌گیری/افسردگی (69/10=F، 01/0>P) معنادار بود. همچنین تعامل زمان و گروه برای هر دو متغیر اضطراب/افسردگی (84/17=F، 001/0>P) و گوشه‌گیری/افسردگی (70/14=F، 001/0>P) معنادار گزارش شد. اثر بین‌گروهی درمان بر اضطراب/افسردگی نیز معنادار بود (77/4=F، 05/0>P) و میانگین این نشانه‌ها در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل کاهش یافت. با این حال، اثر بین‌گروهی درمان بر گوشه‌گیری/افسردگی معنادار نبود (10/2=F، 05/0<P).

نتیجه‌گیری: مداخله فرزندپروری مبتنی بر بهوشیاری توانست در کاهش نشانه‌های اضطراب/افسردگی کودکان مادران دارای رگه شخصیتی کمال‌گرا مؤثر باشد، اما بر مؤلفه گوشه‌گیری/افسردگی تأثیر معناداری نشان نداد. این یافته‌ها بر اهمیت استفاده از رویکردهای مبتنی بر بهوشیاری در ارتقای کیفیت تعامل والد–کودک و کاهش مشکلات هیجانی کودکان تأکید می‌کند و نشان می‌دهد برای کاهش نشانه‌های کناره‌گیری اجتماعی، استفاده از مداخلات مکمل کودک‌محور ضروری است.