اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر درمان فراتشخیصی یکپارچه‌نگر بر تنظیم هیجان و اعتیاد به گوشی هوشمند در نوجوانان دختر: با نقش تعدیل‌کنندگی تنظیم هیجان مادر

چکیده

مقدمه و هدف: نوجوانی به‌عنوان دوره‌ای حساس از رشد، با تغییرات گسترده‌ی هیجانی و اجتماعی همراه است و ضعف در تنظیم هیجان می‌تواند نوجوانان را در معرض رفتارهای اعتیادگونه از جمله اعتیاد به گوشی هوشمند قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر درمان فراتشخیصی یکپارچه‌نگر بر تنظیم هیجان و اعتیاد به گوشی هوشمند در نوجوانان دختر و همچنین بررسی نقش تعدیل‌کنندگی تنظیم هیجان مادران انجام شد.

روش‌شناسی: این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون چندگروهی همراه با گروه کنترل و پیگیری دوماهه بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر پایه‌های دهم و یازدهم هنرستان‌های شاخه کار و دانش شهر اراک و مادران آنان در سال 1403 بود. نمونه پژوهش شامل 77 دانش‌آموز دختر و 52 مادر بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و در سه گروه شامل گروه آزمایش همراه با آموزش مادر، گروه آزمایش بدون آموزش مادر و گروه کنترل جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس دشواری در تنظیم هیجان (DERS) و مقیاس اعتیاد به گوشی هوشمند–فرم کوتاه (SAS-SV) بود. مداخله مبتنی بر درمان فراتشخیصی یکپارچه‌نگر در قالب 12 جلسه 60 دقیقه‌ای برای نوجوانان و 5 جلسه 90 دقیقه‌ای برای مادران به‌صورت هفتگی اجرا شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تک‌متغیری، تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی تحلیل شدند.

یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که اثر نوع مداخله بر ترکیب خطی متغیرهای تنظیم هیجان و اعتیاد به گوشی هوشمند معنادار بود (001/0>P). نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیری نیز نشان داد که گروه‌های آزمایش در مقایسه با گروه کنترل، کاهش معناداری در دشواری تنظیم هیجان و اعتیاد به گوشی هوشمند داشتند. همچنین، تنظیم هیجان مادر نقش تعدیل‌کنندگی معناداری در اثربخشی مداخله ایفا کرد و گروهی که آموزش مادران را نیز دریافت کرده بود، نسبت به گروه آموزش بدون مادر، بهبود بیشتری نشان داد. نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نیز نشان داد که اثرات مداخله تا مرحله پیگیری دوماهه پایدار باقی مانده است و تفاوت معناداری بین پس‌آزمون و پیگیری مشاهده نشد.

نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که آموزش گروهی مبتنی بر درمان فراتشخیصی یکپارچه‌نگر می‌تواند به‌عنوان رویکردی مؤثر در بهبود تنظیم هیجان و کاهش اعتیاد به گوشی هوشمند در نوجوانان دختر مورد استفاده قرار گیرد. همچنین، مشارکت مادران و ارتقای مهارت‌های تنظیم هیجان آنان، اثربخشی این مداخله را تقویت می‌کند و بر اهمیت مداخلات خانواده‌محور در کاهش مشکلات هیجانی و رفتاری نوجوانان تأکید دارد.